ພາສາລາວ - La langue lao

ກະວີ ກອນ ກາບ

ວັນພະຫັດ ທີ ໑໗ ເດືອນ ພຶສຈິກາ/ພະຈິກ/novembre  ຄສ. 2011, ໂດຍ ກັດຕຸ ຄໍາເເພວ ພູເພັຊຣລິນທອງ - Phouphetlinthong

ທາຕຸສາດ || Etymologie / Etymology
  • “ກອນ” ເປັນ ຄໍາມູນ ຊຶ່ງ ຫມາຍເຖິງ ຄໍາ ທີ່ ເປັນ ຄໍາລາວ ເເທ້ໆ ມາ ເເຕ່ ດັ້ງເດີມ ນັ້ນເອງ ເເລະ ຄໍາລາວ ທີ່ ຂຽນ ເເບບນີ້ ຄົງ ມີ ຢ່າງນີ້ ຄື
    • ກອນ ນໍ້າຄໍາ ເເລະ ກອນ ເນື້ອຄວາມ ຫລື ກອນ ທີ່ ເປັນ ເນື້ອຄວາມ ນຶ່ງ
    • ກອນ ຫລັງຄາ ຫລື ກອນ ທີ່ ໃຊ້ ເຮັດ ໂຄງຮ່າງ ຂອງ ຫລັງຄາ ນຶ່ງ
    • ກອນ ວິພັດ ຫລື ກອນ ທີ່ ໃຊ້ ເປັນ ຄໍາວິພັດ ( ຝຣັ່ງ. suffixe ) ຂອງ ທ້າຍຄໍາ ນຶ່ງ
    • ກອນ ທີ່ ເປັນ ຊື່ ຢາ ລາວ ຊນິດນຶ່ງ ຄື ຢາລູກກອນ ນັ້ນເອງ ນຶ່ງ
    • ກອນ ປະຕູ ຫລື ກອນ ທີ່ ເພິ່ນ ໃຊ້ ເຮັດ ໄລ ປະຕູ ໃນ ທໍານອງນີ້ ເພິ່ນ ຮຽກ ວ່າ “ລູກກອນ”
  • “ກາບ” ມີ ຢູ່ ດ້ວຍກັນ ສອງ ຢ່າງ ໃນ ພາສາ ລາວ ຄື “ກາບ” ທີ່ ຖືກ ເເຜງ ຈາກ ຄໍາ ບາລີ ກາພພ[ກາບ-ພະ/Kabba] nt. ນຶ່ງ ເເລະ ກາບ ທີ່ ເປັນ ຄໍາມູນ ນຶ່ງ ເເຕ່ວ່າ ຄໍາ “ກາບ” ທີ່ ເປັນ ຄໍາມູນນີ້ ເປັນ ພຍາງຕາຍ ນຶ່ງ ເປັນ ພຍາງ ສຽງເອກ ປາສຈາກ ວັນນະຍຸດເອກ ນຶ່ງ ເເລະ ສາມາດ ປະກອບ ວັນນະຍຸດ ໄດ້ ພຽງ ກັບ ໄມ້ໂທ ຢ່າງດຽວ ດັ່ງ ກ້າບໆ
  • “ກະວີ” ເເຜງ ຈາກ ຄໍາ ບາລີ ກະວິ[ກະ-ວິ/Kavi] m. ທີ່ ມີ ສຽງສັ້ນ ເເລະ ເເປງ ເປັນ ຄໍາລາວ “ກະວີ” ທີ່ ມີ ສຽງຍາວ

ຄວາມຫມາຍ || Définition / Definition

ຣູປຕາ ໑ - ຮ່າງ ຫລັງຄາ

ກອນ

  1. “ກອນ” ນາມ. ທີ່ ເປັນ ຄໍາມູນ ຫມາຍເຖິງ ໄມ້ ຕ່າງໆ ທີ່ ເພິ່ນ ກາດ ໃສ່ ເທິງ ຂ້າວ ຢ່າງ ເປັນ ຣະບຽບ ຢູ່ ເທິງ ຫລັງຄາ ເພື່ອ ໃຫ້ ນາຍຊ່າງ ສາມາດ ນໍາ ເອົາ ຫຍ້າຄາ ໄປ ຜູກມັດ ໃສ່ ໄດ້ ເເລະ ໄມ້ ອັນດຽວ ຫລື ໄມ້ ລໍາດຽວ ບໍ່ ສາມາດ ທີ່ ຈະ ເຮັດ ກອນ ໄດ້ || ຝຣັ່ງ. Chevron

  2. “ກອນ” ນາມ. ທີ່ ເປັນ ຄໍາມູນ ຫມາຍເຖິງ ເນື້ອຄວາມ ທີ່ ເພິ່ນ ຈັດ ເປັນ ບົດ ຫລື ເປັນ ບາດ [1] ເເລະ ທີ່ ເພິ່ນ ຮຽກ ບົດກອນ ນັ້ນ ຕາມຄວາມຈິງ ເເລ້ວ ເເມ່ນ ບົດຄວາມ ທີ່ ມີ ເນື້ອຄວາມ ສໍາເຣັດຮູບ ຣຽບຣ້ອຍ ເເລ້ວ ຊຶ່ງ ເນື້ອຄວາມ ດັ່ງກ່າວ ຈະ ຕ້ອງ ມີ ການສັມຜັດ ເເບບ ຕິດຕໍ່ຫນໍ່ເນືອງ ກັນໄປ ຕລອດ ຈົນ “ສຸດກົກສຸດປາຍ” ເພື່ອ ເຮັດ ໃຫ້ ເກີດ ຄວາມອອນຊອນ ນັ້ນເອງ || ຝຣັ່ງ/ອັງກິດ. Un poème / A poem

    ຊນິດ ກອນ ໃນ ວັນນະຄະດີ ລາວ ມີ ຢ່າງຕໍ່າສຸດ ສິບ ຢ່າງ ເເລະ ອາດ ຈະ ເຫນືອ ກວ່າ ຊາວ ຢ່າງ ກໍ ເປັນ ໄດ້ ເຊັ່ນ ກອນລໍາ ກອນລໍາເຍີ້ນ ກອນເພງ ກອນສາມ ກອນສີ່ ກອນຫ້າ ກອນຫົກ ກອນເຈັດ ກອນກາບ ກອນວິດຊຸມາລີ ກອນອ່ານ ກອນຮ່າຍ ( ທະນີ ຮ່າຍໄມ້ ນົກເຄົ້າ ຮ່າຍຄອນ ) ກອນຜຍາ ກອນໂຄງ ໂສກ ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ເເຕ່ ຍັງ ມີ ກອນ ທີ່ ເພິ່ນ ບໍ່ ທັນ ໄດ້ຣວບຣວມ ເທື່ອ ກໍ ຍັງ ມີ ຫລາຍ ເພາະ ປະເທດ ລາວ ຖືກ ເກີດ ການຈັບກຸມກັນ ໄປ ຂັງ ຢູ່ ສູນສັມນາ ຄົນ ທີ່ ມີ ຄວາມຮູ້ ຄວາມຫລັກ ກໍ ຖືກ ຂ້າຖິ້ມ ເເນ່ ຖືກ ພຍາດ ຂ້າຕາຍ ຢູ່ ສູນສັມນາ ເເນ່ ຍ້ອນ ອາຍຸ ສັງຂານ ເເນ່ ເເລະ ເພິ່ນ ກໍ ບໍ່ ເປີດ ໂອກາດ ໃຫ້ ເເກ່ ພວກ ຫນຸ່ມນ້ອຍ ທີ່ ເປັນ ຄົນລາວ ເເທ້ ເເລະ ທີ່ ມີ ຄວາມສາມາດ ອັນເເທ້ຈິງ ປົກຄອງ ປະເທດ ເເນ່ ເເລະ ອື່ນໆ ອີກ ( ຕົວຢ່າງ ສໍານວນ ຄໍາເວົ້າ ທີ່ ວ່າ ບ້ານເມືອງ ບໍ່ມີຂ້າວ ບໍ່ມີຂື່ )

    ສິ່ງ ສໍາຄັນ ທີ່ ເຮົາ ຄວນ ຮູ້ ກໍ ຄື ກອນ ເເຕ່ລະ ກອນ ຈະ ມີ ຫລັກ ການເເຕ່ງ ເເຕກຕ່າງກັນ ເປັນ ກົດເກນ ຂອງໃຜມັນ ອັນນີ້ເເລ ເພິ່ນ ວ່າ ຄວາມຮັ່ງມີ ດ້ານ ປັນຍາ ຂອງ ລາວ ເເລະ ຈະ ຫາ ກອນ ປະເທດ ອື່ນໆ ໃນ ໂລກນີ້ ມາ ທຽບ ໄດ້ ຍາກ ເເຕ່ ຄົນລາວ ບໍ່ ມີ ຄວາມສາມາດ ທີ່ ຈະ ເຮັດ ໃຫ້ ມັນ ດັງ ອອກ ໄປ ໄກ ກວ່າ ສັງຄົມ ລາວ ໄດ້ ຊໍ້າບໍ່ຫນໍາ ເພິ່ນ ຍັງ ປະປ່ອຍ ໃຫ້ ມັນ ກໍາລັງ ດັບ ລົງ ເພີ່ມເຕີມ

    ສະນັ້ນ ໂຄງຮ່າງ ຂອງ ກອນ ທີ່ ຢູ່ ເທິງ ຫລັງຄາ ກໍ ບໍ່ ຕ່າງຫຍັງ ກັບ ໂຄງຮ່າງ ຂອງ ກອນ ທີ່ ເປັນ ນໍ້າຄໍາ ມີ ພຽງເເຕ່ ວ່າ ກອນ ອັນນຶ່ງ ເປັນ ວັດຖຸ ( ໄມ້ ) ເເລະ ອີກ ອັນນຶ່ງ ເປັນ ພຽງ ຄໍາເວົ້າ ເທົ່ານັ້ນເອງ ( ການໃຊ້ ລູກໄມ້ ຫລື ການໃຊ້ ປັນຍາ ) || ຝຣັ່ງ/ອັງກິດ. ກອນ ເເປວ່າ Poésie, vers / Poetry ເເລະ ບົດກອນ ເເປວ່າ Un poème / A poem

  3. “ກອນ” ທີ່ ເປັນ ຄໍາວິພັດ ( ຝຣັ່ງ. suffixe ) ຫມາຍເຖິງ ຄໍາ ທີ່ ເພິ່ນ ຕໍ່ ໃສ່ ທ້າຍ ຄໍາປະສົມ ຄໍາໃດຄໍານຶ່ງ ເຊັ່ນ ປະຊາກອນ ຄາຕກອນ ກັມມະກອນ ສັມນາກອນ[ສໍາ-ມະ-ນາ-ກອນ] ( ຜູ້ ຖືກ ຂັງ ຢູ່ ສູນສັມນາ ) [2] ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ເເລະ ຈະ ບໍ່ ມີ ຫຍັງ ກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຈັກດີ້ ກັບ “ກອນ” ທັງສອງ ຂ້າງເທິງ ເພາະ ຄໍານີ້ ມາ ຈາກ ເຄົ້າ ກຣ[ກະ-ຣະ/Kara] ເຫມືອນ ດັ່ງ ດຽວກັນ ກັບ ຄໍາ ວຣ[ວະ-ຣະ/Vara] ທີ່ ຖືກ ເເຜງ ອັກສອນ ເປັນ ພຣ ເເລະ ໄດ້ກາຍ ເປັນ ພຣະ ເເລະ ພອນ ໃນ ພາສາ ລາວ ( “ຈີວຣ” ເປັນ “ຈີວອນ” ເເລະ ນຄຣ/ນະຄຣ ເປັນ ນະຄອນ ເເລະ ອື່ນໆ ອີກ ) || ຝຣັ່ງ/ອັງກິດ. Suffixe / Suffix

  4. “ກອນ” ທີ່ ເປັນ ຊື່ ຢາ ລາວ ຫລື ຢາ ພື້ນເມືອງ ເເລະ ເພິ່ນ ຮຽກ ຢາ ອັນນີ້ ວ່າ “ຢາ ລູກກອນ” ທີ່ ເພິ່ນ ປັ້ນ ເປັນ ກ້ອນ ມົນໆ ໂອບ ດ້ວຍ ທຽນໄຂ ສີຂາວ ເເລະ ໃຫຍ່ ປະມານ ຄວາມຫນາ ຂອງ ນິ້ວມື ສອງ ນິ້ວ ເເນບ ຕິດກັນ ( ເເຕ່ຫາກວ່າ ກອນ ທີ່ ເປັນ ຄໍາເວົ້າ ຫລື ທີ່ ເປັນ ບົດກອນ ກໍ ເປັນ ຢາ ເຫມືອນກັນ )

    ຢາ ດັ່ງກ່າວ ເພິ່ນ ໃຊ້ ປົວ ພຍາດ ຫລາຍ ຢ່າງ ເເຕ່ວ່າ ຄາວ ຍັງ ນ້ອຍ ຂ້າພະເຈົ້າ ໄດ້ເຄີຍ ເຫັນ ເເຕ່ ເເມ່ຍິງ ທີ່ ຢູ່ກັມ ກິນ ຢາ ອັນນີ້ ( ຜູ້ ຢູ່ ກັມ ) || ຝຣັ່ງ. Un type de médicament traditionnel

  5. “ກອນ” ນາມ. ທີ່ ເປັນ ຄໍາມູນ ຫມາຍເຖິງ ໄມ້້ ຫລື ເຫລັກ ທີ່ ເພິ່ນ ໃຊ້ ເປັນ ໄລ ປະຕູ ເຮືອນ ເເລະ ເຮົາ ມັກ ເຫັນ ຄົນບ້ານນອກ ເວົ້າ ເລື້ອຍໆ ຈາກ ຫົນເຫນືອ ເຖິງ ຫົນໃຕ້ ພ້ອມດ້ວຍ ໄທລາວ ເເຫ່ງ ພາກ ອິສານ ຂອງ ໄທຍ ກໍ ເວົ້າ ເຊັ່ນ ດຽວກັນ ( ໄທອິສານ ) || ຝຣັ່ງ/ອັງກິດ. Verrou, targette, loquet / ( Lock, bolt, latch ??? ) )

ເເນ່ນອນ ວ່າ ຄໍາ “ກອນ” ທີ່ ໃຊ້ ໃນ ພາສາ ລາວ ຍັງ ມີ ອີກ ຫລາຍຄໍາ ທີ່ ຂ້າພະເຈົ້າ ຍັງ ບໍ່ ໄດ້ກ່າວ ເຖິງ ເພາະ ຂ້າພະເຈົ້າ ຍັງ ບໍ່ ສາມາດ ອະທິບາຍ ໄດ້ ເເລະ ກໍ ຍັງ ບໍ່ ທັນ ຮູ້ຈັກ ເຊັ່ນ
- “ຫມູ ເເມ່ລູກກອນ”
- “ສຸກອນ ນັ້ນ ໃຊ່ ຫມານ້ອຍ ທັມມະດາ” ຈາກ ເພງ ຜູ້ໃຫຍ່ລີ ເເຕ່ວ່າ “ສຸກອນ” ບໍ່ ເເມ່ນ ຄໍາມູນ ຊຶ່ງ ເເປ ວ່າ ຫມູ ເເລະ “ໃຊ່” ເປັນ ຄໍາມູນ ທີ່ ເເປ ວ່າ ເເມ່ນ )

ຮ່າງ ຫລັງຄາ ທີ່ ເຕັມ ໄປ ດ້ວຍ ໄມ້ກອນ

ຣູປຕາ ໒ - ຮ່າງ ຫລັງຄາ ທີ່ ເຕັມ ໄປ ດ້ວຍ ໄມ້ກອນ

ກາບ

  1. “ກາບ” ທີ່ ເເຜງ ຈາກ ຄໍາ ບາລີ ກາພພ[ກາບ-ພະ/Kabba] nt. ຫມາຍເຖິງ ບົດກອນ ຊຶ່ງ ຄໍາ “ກາບ” ເເລະ ຄໍາ “ກອນ” ມີ ຄວາມຫມາຍ ອັນດຽວກັນ ຕ່າງເເຕ່ວ່າ ຄໍານຶ່ງ ເປັນ ຄໍາມູນ ເເລະ ອີກ ຄໍານຶ່ງ ມີ ເຄົ້າ ບາລີ || ຝຣັ່ງ/ອັງກິດ. Un poème / A poem

    ເເຕ່ວ່າ ພາຍໃນ ຈໍາພວກ ໂຄງ ເເລະ ກອນ ຕ່າງໆ ຂອງ ລາວ ເພິ່ນ ໃຊ້ ຄໍາ “ກາບ” ເພື່ອ ໃຫ້ ເເຕກຕ່າງ ກັບ “ກອນເຈັດ” ຊຶ່ງ ເປັນ ກອນ ທີ່ ມີ ກົດ ຣະບຽບ ເເລະ ຂໍ້ບັງຄັບ ທາງ ດ້ານ ການສັມຜັດ ເເລະ ດ້ານ ວັນນະຍຸດ ( ຣູປຕາ ໓ ) ສ່ວນ “ກາບ” ຫລື “ກອນກາບ” ( ຣູປຕາ ໔ ) ບໍ່ ມີ ຂໍ້ບັງຄັບ ຫຍັງ ຫລາຍ ມີ ພຽງເເຕ່ ຄໍາ ສຸດທ້າຍ ຂອງ ວັກນຶ່ງໆ ຕ້ອງ ໃຫ້ ສັມຜັດ ກັບ ຄໍານຶ່ງ ຫລື ຄໍາສອງ ຫລື ຄໍາສາມ ໃນ ວັກ ຕໍ່ໄປ ເທົ່ານັ້ນ ອັນນີ້ ເພິ່ນ ຮຽກ ກອນກາບ ຫລື ກາບ ລ້າໆ ກໍ ໄດ້ ເຊັ່ນ ກາບ ນົກເຕັນຊິວ ກາບເຊີ້ງ ເປັນຕົ້ນ ເເລະ “ກາບ” ເເຖວນຶ່ງ ຫລື ວັກນຶ່ງ ຈະ ມີ ພຽງ ເຈັດ ຄໍາ ຊຶ່ງ ຄໍາ ໃນນີ້ ເພິ່ນ ຫມາຍເຖິງ ພຍາງ ນັ້ນເອງ

  2. “ກາບ” ນ. ທີ່ ເປັນ ຄໍາມູນ ເເປວ່າ ສິ່ງ ທີ່ ເປັນ ເເຜ່ນ ສັບຊ້ອນກັນ ຢູ່ ຢ່າງ ເປັນ ຣະບຽບ ດັ່ງ ກາບກ້ວຍ [3] ກາບບົວ(ກາບດອກບົວ) ກາບລວງ ( ເປືອກ ໄມ້ໄຜ່ ) ເປັນຕົ້ນ ບາງຄັ້ງ ບາງຄາວ ເຮົາ ກໍ ໄດ້ຍິນ ເພິ່ນ ເວົ້າ ວ່າ “ເປັນກາບ ເປັນກືບ” ຊຶ່ງ ຄໍາທ້າຍ ຫມາຍເຖິງ ເກີ້ມ ນັ້ນເອງ || ຝຣັ່ງ. Ecorces d’un arbre de type de bananier, de lotus, de bambou, de canne à sucre, etc.

    ການເເຕ່ງ ກອນ ກໍ ບໍ່ ຕ່າງຫຍັງ ກັບ ການສັບຊ້ອນ ຂອງ “ກາບ” ທີ່ ເປັນ ເປືອກ ເເລະ ກໍ ຕັ້ງ ຢູ່ ໃນ ຄວາມຄິດ ອັນດຽວກັນ ກັບ ຄໍາ ກາພຍ໌ ຂ້າງລຸ່ມນີ້ ເຖິງ ມັນ ບໍ່ ມີ ຄວາມຫມາຍ ອັນດຽວກັນ ກໍ ຈິງ

  3. “ກາບ” ນ. ທີ່ ເປັນ ຄໍາມູນ ທີ່ ເປັນ ສາມັນນາມ ເເລະ ທີ່ ເປັນ ຊື່ ຂອງ ເເມ່ປີ ເເລະ ຂອງ ເເມ່ມື້ ໃນ ປະຕິທິນ ມະຫາ ສັກຣາດ ຄື ກາບໃຈ້ ກາບເສັດ ກາບຊະງ້າ ກາບສີ ກາບຍີ ທີ່ ໄດ້ມາ ຈາກ ການປະສົມ ເເມ່ປີ ກັບ ລູກປີ ຫລື ເເມ່ມື້ ກັບ ລູກມື້ ຊຶ່ງ
    1. ເເມ່ປີ ເເລະ ເເມ່ມື້ ມີ ຈໍານວນ ສິບ ເເມ່ ດັ່ງນີ້ ຄື
      1. ກາບ ຮັບ ຮວາຍ ເມິງ ເປິກ ກັດ ກົດ ຮ້ວງ ເຕົ່າ ກ່າ
    2. ລູກປີ ເເລະ ລູກມື້ ມີ ສິບສອງ ລູກ ຄື
      1. ໃຈ້ ເປົ້າ ຍີ ເຫມົ້າ ສີ ໃສ້ ຊະງ້າ ມົດ ສັນ ເຮົ້າ ເສັດ ໃຄ້
        || ຝຣັ່ງ. le nom des années et des jours de la grande ère laotienne dite “Maha Sakkarath”.

  4. ຢ່າ ລືມ ຄໍານຶ່ງ ຄື “ກາບໄຫວ້” ຫລື “ກາບນົບ” ທີ່ ເຮົາ ໄດ້ຍິນ ຄົນ ເວົ້າ ເເຕ່ ມັນ ບໍ່ ຖືກ

ກະວີ

  1. “ກະວີ” ເເຜງ ຈາກ ຄໍາ ບາລີ ກະວິ[ກະ-ວິ/Kavi] m. ທີ່ ມີ ສຽງສັ້ນ ເເລະ ເເປວ່າ “ນັກຂຽນ ກອນ” ຫລື “ນັກເເຕ່ງ ກອນ” ຄໍານີ້ ໄດ້ຖືກ ເເຜງ ເປັນ ຄໍາລາວ “ກະວີ” ຊຶ່ງ ພຍາງທ້າຍ ມີ ສຽງຍາວ || ຝຣັ່ງ/ອັງກິດ. Poète / Poet

  2. “ນັກກະວີ” ຄົນລາວ ສ່ວນຫລາຍ ມັກ ຮຽກ ກັດຕຸ ຜູ້ຂຽນ ກອນ ນັ້ນ ວ່າ “ນັກກະວີ” ທັງໆ ທີ່ ຄໍາ “ກະວີ” ກໍ ຫມາຍເຖິງ “ນັກເເຕ່ງ ກອນ” ຢູ່ ເເລ້ວ ສ່ວນ ຄໍາ ທີ່ ຄົນລາວ ມັກ ໃຊ້ ອີກ ຄໍານຶ່ງ ກໍ ຄື “ຂຽນ ກະວີ” ທີ່ ຂ້າພະເຈົ້າ ຄິດວ່າ ເປັນ ການເຂົ້າໃຈ ຜິດ ເເລະ ກໍ ບໍ່ ຄວນ ໃຊ້ ຄໍານີ້ ອີກ ຕໍ່ໄປ ( ສ່ວນ ຄໍາ ສັນສະກຣິດ ກໍ ເເມ່ນ ກະວິ[Kavi] ສຽງສັ້ນ ເເລະ ກໍ ມີ ຄວາມຫມາຍ ອັນດຽວ ກັບ “ກະວິ ບາລີ” )

  3. “ກະວີນິພົນ” ( ໃຫ້ ທ່ານ ຜູ້ອ່ານ ຊອກຫາ ຄໍາເຄົ້າ ດ້ວຍ ທ່ານເອງ ຊຶ່ງ ຄໍານີ້ ເປັນ ຄໍາປະສົມ )

ອື່ນ || ຝຣັ່ງ. Autre ດັ່ງ ອື່ນໆ ເເນວອື່ນ ຄົນອື່ນ ມື້ອື່ນ ຫນ້າອື່ນ ເປັນຕົ້ນ

  • ກາເວຍຍ[ກາ-ໄວ-ຍະ/Kāveyya] nt. ( ກາເວຢຢ ) ເປັນ ຄໍາ ບາລີ ເເລະ ເເປວ່າ ການເເຕ່ງ ກອນ ຫລື ການຂຽນ ກອນ ພາຍໃຕ້ ຂໍ້ບັງຄັບ ເເລະ ກົດ ຣະບຽບ ທີ່ ໄດ້ບົ່ງໄວ້ ເປັນ ກົດເກນ || ຝຣັ່ງ/ອັງກິດ. La poésie, la versification / The poetry, the poetical composition
    • ກາວຢ[ກາວ-ວະ-ຍະ/kāvya] ເປັນ ຄໍາ ສັນສະກຣິດ ທີ່ ເພິ່ນ ເເຜງ ຕົວວໍ ( ວ ) ເປັນ ຕົວພໍ ( ພ ) กาพย์[ກາພຍ໌] ( ຖ້າ ຂຽນ ຕາມ ໄທຍ ) ຊຶ່ງ ມີ ຄວາມຫມາຍ ວ່າ “ກອນ” ໃນ ພາສາ ລາວ ເມື່ອ ອີງຕາມ ຄວາມຫມາຍ ຂອງ ພາສາ ບາລີ ເເລະ ສັນສະກຣິດ ມັນ ບໍ່ ເເມ່ນ ບົດກອນ ເເຕ່ ເເມ່ນ ການເເຕ່ງກອນ ນັ້ນເອງ

ຣູປຕາ ໓ - ສາກ ເອົາ ໂຄງຮ່າງ ການເເຕ່ງ ກອນ ຣະບົບ PDF ນະ ຂ້າງລຸ່ມ ນີ້
໑- ຂຽນ ໂດຍ ຄໍາເເພວ ພູເພັຊຣລິນທອງ
໒- ປຶ້ມ ສັນທະລັກສນະ (ວິທີ ເເຕ່ງ ກາບກອນ) ໂດຍ ກະຊວງ ສຶກສາ
ເເລະ ອັດ ສໍາເນົາ ໂດຍ ທ່ານ ສົມສັກ ວົງວານິດ (Somsak Vongvanith)



ຣູປຕາ ໔ - ໂຄງ ການເເຕ່ງ ກາບ ຫລື ກອນກາບ

ຣູປຕາ ໕ - ໂຄງ ກອນ ວິດຊຸມາລີ ຊຶ່ງ ມີ ຄໍາບຸພບົດ ເເລະ ຄໍາສ້ອຍ ເເບບດຽວ ກັບ ກອນ ອື່ນໆ

ຣູປຕາ ໖ - ລູກກອນ ລາວ ຄ້າຍ ເເບບນີ້ ເເຕ່ ເປັນ ໄມ້

ຣູປຕາ ໗ - ລູກກອນ ທີ່ ໃຊ້ ເປັນ ໄລ ປະຕູ ຫລື ຜັກຕູ ຫລື ຜັກກະຕູ ຫລື ຝາປະຕູ

“ລູກກອນ” ທີ່ ຢູ່ ກໍ້າເທິງ ເບື້ອງ ຊ້າຍມື ຂອງ ຜູ້ອ່ານ ຝຣັ່ງ ຮຽກ ໂລເກ[Loquet] ເເລະ ໂຕ ຕໍ່ໄປ ເເມ່ນ ເເວ່ຣູ[Verrou] ສ່ວນ ລູກກອນ ອື່ນໆ ນັ້ນ ຝຣັ່ງ ຮຽກ ຕ້າກເເສັດ [Targette] ເເຕ່ ທ່ານ ຕ້ອງ ວາດ ພາບ ໃຫ້ ເຫັນ ເປັນ (ທາດ)ໄມ້ ທັງນັ້ນ ເພາະ ໃນ ຄາວນັ້ນ ເພິ່ນ ບໍ່ ມັກ ເອົາ ເຫລັກ ເອົາ ຂາງ ໄວ້ ໃນ ບ້ານຊ່ອງ ຂອງຕົນ

ເພິ່ນ ຮຽກ ລູກກອນ ຮູບ ຕ່າງໆ ຂ້າງ ເທິງ ນີ້ ( ຣູປຕາ ໖ ) ບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ເພິ່ນ ຈະ ວ່າ “ໃສ່ ກອນ ປະຕູ ເເນ່” ຫມາຍຄວາມວ່າ ຖ້າ ເພິ່ນ ເວົ້າ ຄໍາ “ກອນ” ເພິ່ນ ຈະ ຕ້ອງ ເວົ້າ ຄໍາ “ປະຕູ” ຕິດຕາມ ໄປ ນໍາ ຈະ ເວົ້າ ໄດ້ ອີກຢ່າງນຶ່ງ ວ່າ ເພິ່ນ ຕ້ອງ ເວົ້າ “ກອນປະຕູ” ຕິດຕາມ ກັນ ໄປ ຢ່າງນີ້ ( ຖ້າ ມີ “ກອນ” ຕ້ອງ ມີ “ຜັກຕູ” ຖ້າບໍ່ ເພິ່ນ ຈະ ຮຽກ “ລູກກອນ” ລ້າໆ ຊຶ່ງ ເຮົາ ຄວນ ເຂົ້າໃຈ ຄວາມຫມາຍ ທຸກຢ່າງ ໃຫ້ ເລິກເຊິ່ງ ໃນ ຄໍາ ວ່າ “ລູກ” ເເລະ “ເເມ່” ໃນ ພາສາ ລາວ )


ຮ່າງ ຫລັງຄາ

ຣູປຕາ ໗ - ຮ່າງ ຫລັງຄາ

ຣູປຕາ ໘ - ຊື່ ຂອງ ສ່ວນປະກອບ ຕ່າງໆ ຂອງ ເຮືອນ

ໃຫ້ ທ່ານ ຊ່ວຍກັນ ໃສ່ ຊື່ ເຄື່ອງ ຕ່າງໆ ທີ່ ໃຊ້ ປຸກເຮືອນ ຂ້າງເທິງນີ້ ຖ້າ ສິ່ງໃດ ທີ່ ຂ້າພະເຈົ້າ ບໍ່ ໄດ້ຫມາຍ ຕົວເລກ ໃສ່ ກະຣຸນາ ໃຫ້ ທ່ານ ອະທິບາຍ ຢູ່ ຂ້າງລຸ່ມ ຂອງ ບົດຄວາມ ບົດນີ້ ( ດິກ ໃສ່ “ອອກ ຄວາມເຫັນ ກ່ຽວກັບ ບົດຄວາມ ບົດນີ້” )

໑- ສີຫນ້າ ຫມາຍເຖິງ ພາກສ່ວນ ທີ່ ຢູ່ ຣະຫວ່າງ ຂື່ ເເລະ ສີຍົວ ທີ່ ປະກອບກັນ ເປັນ ຮູບ ສາມຫລ່ຽມ ເເລະ ຍັງ ເປັນ ບ່ອນ ຄໍ້າ ໂຄງ ຂອງ ຫລັງຄາ ອີກດ້ວຍ || ຝຣັ່ງ. Pignon

໒- ປ່ອງຢ້ຽມ ຊຶ່ງ ລາງຄົນ ກໍ ຮຽກ ປ່ອງອ້ຽມ ຫມາຍເຖິງ ປ່ອງ ທີ່ ເພິ່ນ ເຈາະ ໃສ່ ຝາ ເພື່ອ ປ່ອຍ ໃຫ້ ອາກາດ ເເລະ ຮັບ ເອົາ ເເສງສວ່າງ ເຂົ້າ ໄປ ຂ້າງໃນ || ຝຣັ່ງ/ອັງກິດ. Fenêtre / Window

໓-
໔-
໕ - ເເລະ ຕໍ່ໆ ໄປ ດັ່ງນີ້ ຈົນ ສຸດ ຄວາມສາມາດ ຂອງ ທ່ານ


------ oOo ------
ຄໍາອຸທິດ
------ oOo ------

ຂໍ ອຸທິດ ຜົນງານ ອັນ ເລັກໆ ນ້ອຍໆ ອັນນີ້ ເເດ່ ຄົນລາວ ທີ່ ຮັກຫອມ ຄວາມເປັນລາວ ທຸກຄົນ
ເເດ່ ພຣະເຖຣະນຸເຖຣະ ທຸກໆ ອົງ
ເເດ່ ພໍ່ ເເລະ ຄຸນງາມຄວາມດີ ຂອງ ເເມ່
ເເດ່ ນັກຮຽນ ເເລະ ນັກສຶກສາ ພາສາ ລາວ ທຸກຄົນ
ເເດ່ ພັຣຍາ ອ້າຍ ເອື້ອຍ ນ້ອງ ໃພ້ ເຂີຍ ຫລານ ທຸກຄົນ
ເເດ່ ຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ເເລະ ຫມູ່ເພື່ອນ ຂອງ ຂ້າພະເຈົ້າ ທຸກຄົນ
ເເດ່ ບຸນຄຸນ ຂອງ ພໍ່ຕູ້ເເມ່ຕູ້ ປູ່ຍ່າຕາຍາຍ ພ້ອມດ້ວຍ ທວດ ທຸກຄົນ
ເເລະ ພິເສດສຸດ ເເດ່ ເດັກນ້ອຍ ລາວ ທີ່ ກໍາລັງ ຮຽນ ພາສາ ລາວ ໃນ ປັດຈຸບັນນີ້
ທ້າຍສຸດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າ ຂໍ ອຸທິດ ກຸສົນ ຜົນບຸນ ທຸກຢ່າງ ທີ່ ໄດ້ມາ ເເດ່ ລູກ ທຸກໆ ຄົນ

( ສຸຕະ ຈິນຕາ ພາວັນນາ )

K. Phouphetlinthong


ບັນທຶກ /Notes

[1] “ບົດ” ກັບ “ບາດ” ມາ ຈາກ ຄໍາບາລີ ຄໍາ ດຽວກັນ ຄື ບາທ[ບາ-ທະ/Pada] ທີ່ ເເຜງ ເປັນ ຄໍາລາວ ເປັນ “ບົດ” ຫລາຍກວ່າ “ບາດ” ເເຕ່ ເພິ່ນ ໃຊ້ ຄໍາ ທັງສອງ ນີ້ ຕ່າງ ກັນ ຄື ບາດນຶ່ງ ເທົ່າ ກັບ ເເຖວນຶ່ງ ເເລະ ບົດນຶ່ງ ຈະ ຕ້ອງ ມີ ສີ່ບາດ ສີ່ວັກ ຫລື ສີ່ເເຖວ ( ສໍາລັບ ກອນ )

ໃນ ການປາກເວົ້າ ທຸກວັນ “ບົດນຶ່ງ” ຫມາຍເຖິງ ເນື້ອຄວາມ ( ຝຣັ່ງ/ອັງກິດ. Le texte, le contenu / The text ) ທີ່ ຂຽນ ພາຍໃຕ້ ຫົວຂໍ້ ດຽວກັນ

[2] “ສູນ” ມີ ເຄົ້າ ຈາກ ພາສາ ສັນສະກຣິດ ຊຶ່ງ ຫມາຍເຖິງ ຈຸດຕັ້ງ ດັ່ງ ສູນກາງ ເປັນຕົ້ນ ເເລະ ອີກ “ສູນ” ທີ່ ມີ ເຄົ້າ ຈາກ ພາສາ ບາລີ ເເລະ ທີ່ ອີງຕາມ ຄວາມຫມາຍ ໃນ ວັຈນານຸກົມ ຕ່າງໆ ຈະ ມີ ຄວາມຫມາຍ ຢ່າງດຽວ ຄື ການວ່າງເປົ່າ ເລກສູນ ສູນເສັຽ ສ່ວນ ຄໍາສັນສະກຣິດ ຈະ ໃຊ້ ໄດ້ ທັງ ສອງຢ່າງ

ເເຕ່ຫາກວ່າ ມີ ຄວາມຄິດ ເເນວໃຫມ່ ອີກ ຄື ຄໍາບາລີ ກໍ ອາດ ຈະ ມີ ຄວາມຫມາຍ ເເບບດຽວ ກັບ ຄໍາສັນສະກຣິດ ວ່າດ້ວຍ “ຈຸດຕັ້ງ” ເເລະ “ສູນກາງ” ດັ່ງ ສູນ ອົພຍົບ ເເລະ ສູນ ສັມນາ ເປັນຕົ້ນ ເພາະວ່າ “ສູນ” ທີ່ ເປັນ ຕົວເລກ ກໍ ເປັນ ສຸນກາງ ຂອງ ຈໍານວນ ເລກ ອື່ນໆ ເຫມືອນກັນ ດັ່ງ “ອຸ່ນຫະພູມ 2” ເເລະ “ອຸ່ນຫະພູມ -4” ເປັນຕົ້ນ ຊຶ່ງ ເລກສູນ ຈະ ເປັນ ໃຈກາງ/ສູນກາງ ຂອງ ຈໍາພວກ ຈໍານວນ ເລກ ທັງຫລາຍ ດັ່ງ ຕົວຢ່າງ ຂ້າງລຸ່ມນີ້

ຈໍາພວກ ເລກ ຮອດ ຈໍານວນ ອະສົງໄຂ || ຝຣັ່ງ. infini ( α ... 5 4 3 2 1 0 -1 -2 -3 -4 -5 ... -α )

ສັງເຂຢຢ[ສັງ-ໄຂ-ຍະ/Sankheyya] ເເຜງ ມາ ຈາກ ຄໍາບາລີ ເເລະ ເເປວ່າ “ຍັງ ນັບໄດ້ ຢູ່” ສ່ວນ ຄໍາ ອະສັງໄຂຍະ[Asankheyya] adj./ຄຸນນາມ ທີ່ ເເຜງ ມາ ເປັນ ຄໍາລາວ “ອະສົງໄຂ” [a + sankheyya, grd. of/ຈາກ saŋ[ສັງ]— khyā/ຂຍາ] in-calculable ທີ່ ເເປວ່າ “ນັບ ໄປ ຈົນ ບໍ່ ໄດ້” ຊຶ່ງ ພາສາ ຝຣັ່ງ ວ່າ infini ເເລະ ພາສາ ອັງກິດ ວ່າ infinity, infinite

ເເຕ່ ໃນ ການສົມມຸດ ເພິ່ນ ຂຽນ ສັງເຂຍຍ[ສັງ-ໄຂ-ຍະ/Sankheyya] ເເລະ ເເຜງ ເປັນ ຄໍາລາວ “ສົງໄຂ”

[3] ກາບກ້ວຍ ຫມາຍເຖິງ ເປືອກ ຂອງ ຕົ້ນກ້ວຍ ເເລະ ຖ້າ ເຮົາ ເວົ້າ ພຽງ “ເປືອກກ້ວຍ” ຄໍານີ້ ຫມາຍເຖິງ ເປືອກ ຂອງ ກ້ວຍ ( ຫມາກກ້ວຍ ) ນັ້ນເອງ

ອອກຄວາມເຫັນ ກ່ຽວກັບ ບົດຄວາມ ບົດນີ້

SPIP | ເກາະກ່າຍອອກ /Se déconnecter ] | | ຮ່າງ ເວັບໄຊ | ຕິດຕາມ ການດໍາເນີນ ຂອງ ເວັບໄຊ /Suivre la vie du site RSS 2.0